Μεταπολεμική Περίοδος

Μετά τη Μάχη και τον Εμφύλιο, ώσπου να φτάσουν τα ύστερα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου, ήταν συνηθισμένο στους Μεταξάδες —και γενικότερα στην Ελλάδα— όσοι θεωρούνταν αριστεροί ή κομμουνιστές να υφίστανται κοινωνικό και οικονομικό αποκλεισμό, συχνά υπό την πίεση τοπικών αρχών και παραγόντων. Πολλοί προειδοποιούνταν να μην συναναστρέφονται ή να μην συναλλάσσονται με όσους στιγματίζονταν ως «επικίνδυνοι», οδηγώντας σε επαγγελματική και προσωπική απομόνωση. Το κλίμα αυτό αντανακλούσε τις επίμονες ιδεολογικές εντάσεις της μετεμφυλιακής (και αργότερα μεταπολιτευτικής) περιόδου στην ύπαιθρο.

Ευρήματα της τοπικής αναγνώρισης

Πέντε ημέρες μετά τη λήξη της Μάχης, στις 25 Μαΐου 1949, τμήματα του στρατού που εκτελούσαν αναγνώριση στα πεδία των πρόσφατων συγκρούσεων εντόπισαν ακόμη 16 σορούς ανταρτών, καθώς και ομαδικό τάφο, και συνέλαβαν 23. Έτσι, οι συνολικές απώλειες των επιτιθέμενων κατά την απόπειρα κατάληψης των Μεταξάδων ανήλθαν σε 175 νεκρούς και 167 αιχμαλώτους ή παραδοθέντες, ενώ 72 τραυματίες είχαν ήδη διακομιστεί στη Βουλγαρία. Ανακτήθηκαν επιπλέον 35 τυφέκια, 2 πολυβόλα, 1 όλμος και χιλιάδες φυσίγγια. Το σύνολο των λαφύρων περιλάμβανε:

• 4 όλμους
• 14 πολυβόλα
• 4 αυτόματα
• 2 πιστόλια
• 87 τυφέκια
• Ποσότητες ναρκών, χειροβομβίδων, βλημάτων όλμου και άλλο ποικίλο υλικό.

Στην περιοχή ευθύνης του Γ’  Σώματος Στρατού, την ίδια ημέρα παραδόθηκαν 21 αντάρτες. Παράλληλα, η Βασιλική Ελληνική Αεροπορία εξαπέλυσε αιφνιδιαστική προσβολή με ρουκέτες και πολυβολισμούς σε συγκέντρωση ανταρτών στην περιοχή του Μπέλλες, την ώρα ανεφοδιασμού τους, προκαλώντας, σύμφωνα με τις αναφορές, βαριές απώλειες.

Δυσαρέσκεια των κατοίκων για τους αιχμαλώτους

Το απόγευμα της ίδιας ημέρας (25 Μαΐου) διαδόθηκε στην Αλεξανδρούπολη πως ο συρμός Διδυμοτείχου–Αλεξανδρούπολης θα μετέφερε αιχμαλώτους αντάρτες από τη Μάχη των Μεταξάδων. Πλήθη συγκεντρώθηκαν στη λεωφόρο Βασιλέως Γεωργίου και πέριξ του σταθμού για να τους δουν. Στις 16:00, το τρένο έφθασε και οι κρατούμενοι, κατά τετράδες, οδηγήθηκαν προς το στρατιωτικό διοικητήριο. Χιλιάδες θεατές παρατηρούσαν τους «γυμνούς, ρακένδυτους και ανυπόδητους» αιχμαλώτους να κρύβουν τα πρόσωπά τους, για να μη γνωριστούν. Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσαν οι γυναίκες μεταξύ των συλληφθέντων, για τις οποίες γράφτηκε ότι έμοιαζαν «αγριεμένες σαν της ζούγκλας». Πολλοί αιχμάλωτοι, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, εξέφρασαν μεταμέλεια για το βαρύ τίμημα της επίθεσης.

Τοπικές τελετές, μνημεία και επίσημες επισκέψεις

Στις 31 Μαΐου 1949, ο Νομάρχης Έβρου Πατσόπραξ, μαζί με τους βουλευτές Τύρη, Μητρόπουλο και Κουγιουμτζόγλου, τον υπενάρχη και τον δήμαρχο Διδυμοτείχου, προϊσταμένους υπηρεσιών και κλιμάκια της Χωροφυλακής, επισκέφθηκαν τη φρουρά των Μεταξάδων. Ο ενθουσιασμός της φρουράς και των κατοίκων περιγράφεται ως κατακλυσμιαίος. Μετά την ευχαριστήρια δέηση στο οχυρό, εκφωνήθηκαν σύντομοι λόγοι και ο διοικητής, συνταγματάρχης Βλάσσης, απένειμε διακριτικά/μετάλλια σε διακριθέντες.

Στις 16 Νοεμβρίου 1949, στον λόφο του χωριού, όπου πολέμησαν από κοινού στρατός και κάτοικοι, έγιναν τα αποκαλυπτήρια μνημείου, που ανήγειραν οι υπάλληλοι της Αγροτικής Τράπεζας Διδυμοτείχου. Την ίδια ημέρα πραγματοποιήθηκε και τελετή παράδοσης σημαίας στη τοπική στρατιωτική μονάδα από τον Σύνδεσμο Φίλων Στρατού.

Συγκρούσεις μετά τη Μάχη των Μεταξάδων

1949

Στις 21 Μαΐου, μία ημέρα μετά τη λήξη της Μάχης, σημειώθηκαν νέες συγκρούσεις στη μεθόριο· οι αντάρτες τελικά πέρασαν στη Βουλγαρία. Για την προηγούμενη ημέρα αναφέρονται δύο νεκροί και οκτώ τραυματίες από τον κυβερνητικό στρατό και 28 νεκροί και 16 αιχμάλωτοι στους αντάρτες. Στις 6 Ιουνίου, στην περιοχή Κομοτηνής, ελληνικές δυνάμεις καταδίωξαν υπολείμματα μονάδων που υποχωρούσαν δυτικά από τους Μεταξάδες, προκαλώντας βαριές απώλειες πριν οι αντάρτες διαφύγουν στη Βουλγαρία. Στις 9 Ιουνίου, στον Εχίνο, μονάδα επιτέθηκε σε ομάδα που είχε μετάσχει στην επίθεση κατά των Μεταξάδων· οι αντάρτες υποχώρησαν, αφήνοντας 5 νεκρούς, 5 τραυματίες και 11 αιχμαλώτους/παραδοθέντες, με ανάκτηση οπλισμού και πυρομαχικών. Στις 20 Δεκεμβρίου, απόπειρες παρενόχλησης ανταρτών αποκρούστηκαν στη γέφυρα του Ερυθροποτάμου μεταξύ Πολιάς και Μεταξάδων.

1951

Στις 27 Απριλίου 1951, σημειώθηκε σύγκρουση μικρού κλίμακας μεταξύ στρατού και ανταρτών στην ευρύτερη περιοχή.

Τυχαίες εκρήξεις ναρκών

Μετά τον πόλεμο, πολλές νάρκες ξέφυγαν της εξουδετέρωσης και έμειναν θαμμένες, εκρήγνυνται χρόνια αργότερα από ανύποπτα βήματα ανθρώπων ή ζώων. Στις 13 Δεκεμβρίου 1966, έξω από τους Μεταξάδες, έκρηξη νάρκης προκάλεσε έναν νεκρό και δύο βαριά τραυματίες. Τα θύματα —ο Γεώργιος Μαντζίδης, ο αγροφύλακας Γεώργιος Πολυζούδης και ο Αθανάσιος Πολυζούδης, κάτοικοι Μεταξάδων— μετέβαιναν με τρακτέρ για καυσόξυλα όταν, 500 μέτρα από το χωριό, το όχημα πάτησε σε νάρκη, ανατινάχθηκε και καταστράφηκε. Ο Γ. Πολυζούδης σκοτώθηκε επί τόπου, οι άλλοι δύο τραυματίστηκαν σοβαρά, με τον Αθανάσιο σε κρίσιμη κατάσταση.

Επίσκεψη της βασίλισσας Φρειδερίκης και της πριγκίπισσας Σοφίας

▶ Δείτε το βίντεο στο Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο

Στις 11 Αυγούστου 1952, η βασίλισσα Φρειδερίκη και η πριγκίπισσα Σοφία αποβιβάστηκαν από τον αντιτορπιλικό «Ναυαρίνο» στο λιμάνι της Αλεξανδρούπολης και, μέσω Διδυμοτείχου, έφτασαν οδικώς στους Μεταξάδες. Ανέβηκαν στο οχυρωμένο ύψωμα της Μάχης, κατέθεσαν στεφάνι, και στη συνέχεια βρέθηκαν στην πλατεία, όπου παρακολούθησαν παραδοσιακούς χορούς. Επισκέφθηκαν επίσης το «Σπίτι του Παιδιού» του χωριού. Παρόμοια επίσκεψη της βασίλισσας καταγράφεται και το 1955.

Το «Σπίτι του Παιδιού»

Τα «Σπίτια του Παιδιού» ήταν δομές που ίδρυσε το 1950–1955 το Βασιλικό Ίδρυμα Προνοίας υπό τη μέριμνα της βασίλισσας Φρειδερίκης, για τη φροντίδα παιδιών σε 260 χωριά της Βόρειας Ελλάδας. Στις 28 Οκτωβρίου 1952, στις εορταστικές εκδηλώσεις στους Μεταξάδες, όλο το χωριό συνέρρευσε στον χώρο του «Σπιτιού του Παιδιού». Λόγω κοσμοσυρροής, η μεγάλη αίθουσα δεν χωρούσε όλους, παρά τις προσπάθειες της αστυνομίας· η εκδήλωση άφησε άριστες εντυπώσεις, ιδίως με τα κορίτσια ντυμένα στις τοπικές φορεσιές. Έπαινος αποδόθηκε στο διδακτικό προσωπικό του Δημοτικού Σχολείου για την οργάνωση. Στις 9 Νοεμβρίου, τα «Σπίτια του Παιδιού» από Ελληνοχώρι, Μάνη και Μεταξάδες επισκέφθηκαν το Φυλάκιο της Γέφυρας Πυθίου, προσφέροντας και ειδική σημαία για χρήση του φυλακίου.